بيانيه‌ي مشترک پيرامون طرح اخير برخي نمايندگان مجلس شوراي اسلامي درباره‌ي سازمان ميراث فرهنگي

بيانيه‌ي مشترک «اتحاديه‌ي انجمن‌هاي علمي دانشجويان باستان‌شناسي دانشگاه‌هاي کشور» و «ديده‌بان يادگارهاي فرهنگي و طبيعي ايران» پيرامون طرح اخير برخي نمايندگان مجلس شوراي اسلامي درباره‌ي سازمان ميراث فرهنگي

در خبرها آمده است که شماري از نمايندگان مجلس شوراي اسلامي تنها به‌جهت پاسخ‌گو نبودن معاون رياست‌جمهوري مي‌خواهند طرحي را ارايه دهند که سازمان ميراث فرهنگي و صنايع دستي و گردشگري با عقب‌گردي مشهود، هم‌چون گذشته زيرمجموعه‌ي وزارت ارشاد قرار بگيرد.

به‌باور «ديده‌بان يادگارهاي فرهنگي و طبيعي ايران» و «اتحاديه‌ي انجمن‌هاي علمي دانشجويان باستان‌شناسي دانشگاه‌هاي کشور» به عنوان يکي از جدي‌ترين منتقدان عملکرد سازمان مذکور، اين طرح در صورت تصويب شدن، در بهترين حالت خود نه‌تنها در کوتاه‌مدت يکي از مهم‌ترين سازمان‌هاي کشور را به رکود مي‌کشاند بلکه هيچ آينده‌ي روشني را هم پيش رو نمي‌نماياند و به نظر مي‌رسد بر پايه‌ي اين طرح نه‌چندان سنجيده، اندک کارايي آن سازمان در انجام وظايفش هم به بن‌بست کشيده شود.
در حالي که ما هم‌چون گذشته بر اين باوريم با پيشنهاد وزارت‌خانه شدن آن سازمان، نه تنها تهيه‌کنندگان طرح به اهداف خود خواهند رسيد، بلکه حرکتي رو به جلو و در راستاي اهميتِ روزافزون آن سازمان و کاراتر کردن آن شکل خواهد گرفت و منافع ملي نيز، تأمين خواهد شد. به اين ترتيب، رياست سازمان مذکور در هيأت وزير، پاسخ‌گو کارهاي خود خواهد بود و نمايندگان مجلس شوراي اسلامي در صورت بروز مشکل مي‌توانند او را به لحاظ عملکرد و تخصص مورد پرسش قرار دهند و نه جنجال‌هاي دور از شرح وظايف آن مقام.
اميد است در زمينه‌هايي که پاي مصالح و منافع ملي در ميان است نمايندگان گرامي بتوانند فراجناحي عمل کنند.

 

همايش "شهر تاريخي ارجان ( بهبهان )" با صدور بيانيه اي پايان يافت

همايش "شهر تاريخي ارجان ( بهبهان )" با صدور بيانيه اي پايان يافت

 

همايش "شهر تاريخي ارجان ( بهبهان )" با صدور بيانيه اي  که خواستار جلوگيري از تخريب و نابودي ميراث فرهنگي و طبيعي دشت بهبهان و تصويب "عرصه و حريم مجموعه تاريخي- اسلامي ارجان" به کار خود پايان داد  در نخستين برنامه از نشست­هاي باستان‌شناسي خوزستان که با عنوان شهر تاريخي- اسلامي "ارجان" (بهبهان) و به کوشش "انجمن ايلام شناسي ايران"، "ديده بان يادگارهاي فرهنگي و طبيعي ايران" و "موسسه فرهنگي-پژوهشي خُجند" برگزار شد ، باستان شناسان گزارش هايي از روند تخريب آثار ارزشمند شهر تاريخي ارجان ارائه دادند.

 احسان يغمايي، به عنوان نخستين سخنران، ضمن گزارشي از کاوش هاي انجام شده در آرامگاه « کيدين هوتران » در سال 1361 خورشيدي يادآور شد : محوطه باستاني ارجان که از ديرباز، ارجان يا ارگان- ناميده شده در شمال خاوري بهبهان، حاشيه‌ رود مارون و در جنوب خاوري خوزستان قرار دارد. تاريخ اين محوطه توسط تاريخ‌نويسان و پژوهش‌گران نام‌دار ايراني به تحرير درآمده که از مهم‌ترين و ژرف‌انديش‌ترين ايشان مي‌توان به ناصرخسرو اشاره کرد.

اين باستان‌شناس و کاوشگر ارجان در ادامه گفت: ناصرخسرو ارجان قديم را شهري آباد با باغ‌هاي بسيار نارنج و ترنج به تصوير مي‌کشد، شهري با 20000 مرد بالغ و کارآزموده‌ جنگي و جمعيتي در حدود 50000 نفر که در واقع بزرگ‌تر از بهبهان امروزي ما بوده است.

احسان يغمايي ، کاوش‌هاي انجام شده در اين محوطه را در مقابل عظمت مجموعه بسيار ناچيز و کم‌اهميت دانست و در اين خصوص گفت: اولين بررسي علمي اين محوطه‌ تاريخي در سده‌ ابتدايي قرن بيستم و توسط « هرتسفلد » و « اشتين » و « بهمن کريمي » انجام شده است. در جريان خاک‌برداري جهت عمليات سدسازي بر روي رودخانه‌ "مارون" حفره‌اي در زمين ايجاد و آرامگاهي از دوره ايلام نو کشف شد. در پي اين اتفاق عمليات کاوش درسال 61 آغاز گرديد.

يغمايي در ادامه افزود : اين تابوت بسيار شبيه تابوت زيويه بوده اما فاقد ساختار ايلامي است. از ويژگي‌هاي جالب و منحصر به‌فرد اين تابوت به قرار گرفتن درب آن در قسمت زيرين مي‌توان اشاره کرد که تا به امروز دليل اصلي آن مشخص نشده است. پارچه‌ موجود در اين تابوت بافت ارجاني دارد که تمام کف و ديواره، بدنه و لبه‌ آن را در بر گرفته است.

احسان يغمايي ياد آورشد: اهميت ارجان نه به خاطر "حلقه زرين قدرت" منحصر به‌فرد آن، بلکه به سبب آن است که ارجان آخرين برگ يک فرهنگ شکوهمند چندهزار ساله است.

وي بررسي تاريخ اين منطقه و حفاظت از آن را بسيار مهم و ضروري دانست و افزود : تاريخ 8000 ساله‌ ايران در اين‌جاست و متأسفانه زخم‌هاي بسيار عميقي بر پيکر اين محوطه‌ مهم باستاني وارد شده است. ساخت سدهاي مارون و آريوبرزن و حفاري‌هاي شرکت نفت و احداث کارخانه‌ سيمان، اين محوطه‌ تاريخي و هويتِ بخشي از تاريخ ايران را در معرض نابودي کامل قرار داده است.

ميرعابدين کابلي، باستان شناس، نيز به عنوان دومين سخنران اين همايش در خصوص کاوش‌هاي انجام‌شده در سال 1368 گفت: هدف اصلي ما در کاوش، پيدا کردن مقبره‌ « کيدين هوتران» بود و يافتن پاسخي بر اين پرسش که چرا مقبره‌ اين شخص مهم در وسط بيابان واقع شده است؟

کابلي افزود: در ابتدا به پاک‌سازي محوطه‌ مورد نظر پرداختيم و سپس گمانه‌اي به طول 25 و عرض 3 متر ايجاد کرديم و خوشبختانه موفق به يافتن اين مقبره شديم. در آن‌جا ما با بنايي از نوع زيگورات چغازنبيل روبه‌رو شديم و ظن غالب ما بر اين بود که اين بنا زيگورات بوده و مقبره‌، کنار اين جايگاه بنا شده است. وي در ادامه به توصيف ويژگي‌هاي معماري اين بنا پرداخت.

کاميارعبدي، سومين سخنران همايش به ارائه برنامه‌ پژوهشي خود در دشت بهبهان پرداخت و گفت: جهت بررسي ارتباط مردم يک‌جانشين روستايي و مردم کوچ‌رو عشاير و به منظور مطالعه و مطابقت الگوهاي مربوطه در منطقه‌ زاگرس مرکزي و جنوبي، در قالب تمدن تاريخي ايلامي، تحقيقات خود را در اين منطقه آغاز کردم. به اين منظور در ابتدا به بررسي محوطه و تهيه نقشه از روي عکس‌هاي قديمي پرداختيم و محوطه‌ي ساساني – اسلامي آن تعيين حريم شد.

سردبير مجله باستان‌شناسي و تاريخ، هدف اصلي خود از کاوش در اين منطقه را بررسي تحولات سياسي – فرهنگي حد فاصل ايلام نو تا دوره‌ي هخامنشي ذکر کرد. وي درباره‌ ويژگي هاي جغرافيايي اين منطقه ياد آور شد: از نظر جغرافيايي، گستره‌اي از مناطق مختلف زيست‌محيطي در اين منطقه قرار دارد که کوهستان‌هاي بلند در حوزه‌ي رود کر تا دشت‌هاي کوهستاني لردگان و ايذه را در بر مي‌گيرد و از ناحيه‌ شمال غربي شامل دشت‌هاي شوشان، شوشتر، رامهرمز و... است تا جايي که به بهبهان مي‌رسيم که در اين گستره، اهميت دشت بهبهان به جهت ويژگي جغرافيايي آن منحصر به‌فرد است.

اين باستان شناس در ادامه گفت: دشت بهبهان درست در محل اتصال کوه‌هاي زاگرس و در منتهي‌اليه دشت‌هاي آبرفتي خوزستان قرار دارد و اهميت اين موضوع در اين است که اين منطقه از کردستان تا فارس مهد تمدن ايراني است و در زمان ايلامي‌ها در حد فاصل بين شوش و انشان، تمدن ايلامي شکل مي‌گيرد و سلسله‌هاي مهم هخامنشي و ساساني نيز از اين منطقه سر بر آوردند.

دانشيار کالج دارتموث عبدي که از سال 1384 خورشيدي سرپرستي پروژه باستان‌شناسي دشت بهبهان رابر عهده گرفته است در ادامه‌ به اهميت دشت بهبهان از ديدگاه ارتباطي پرداخت و شيوه ارتباطي (انشان و شوش باستان) را از طريق راه شاهي توصيف نمود.

عبدي با بيان سابقه 150 سال فعاليت‌هاي باستان‌شناسي در خوزستان، رکود فعاليت‌هاي باستان‌شناسي اين منطقه را به زيان جامعه‌ باستان‌شناسي ايران در سطح جهان دانست و گفت: ضروري است با تأمين بودجه کافي فعاليت‌هاي راکد باستان‌شناسي دشت بهبهان احيا شود و ابهامات بسياري که درباره آرامگاه ايلامي کيدين هوتران، دوره ايلامي و آغاز حکومت هخامنشي وجود دارد، پاسخ گفته شود.

محمدتقي عطايي در ادامه اين همايش ، درباره تعيين حريم مجموعه‌ تاريخي ـ اسلامي ارجان  گزارش داد: در ورود به دشت بهبهان با حجم انبوهي از آثار متنوع فرهنگي شامل شهر، تپه‌ها، قنات‌ها و سازه‌هايي مانند پل‌هاي دوره‌ي ساساني روبه‌رو شديم. بنا بر اين در موقع تعيين حريم نمي‌توانستيم صرفا آن‌را شهري ارجاني قلم‌داد کرده و آن‌را تعيين حريم کنيم، لذا ناگزير به بررسي اسناد قديمي‌تر شديم تا مشخص شود اين دشت قبل از اين تحولات - که توسط توسعه‌هاي عمراني ناشي از ساخت سد‌ها و کارخانه سيمان حادث شده - به چه شکلي بوده و بدين منظور عکس‌هاي هوايي اين محوطه را تهيه کرديم.

عطايي با نشان دادن عکس‌هاي هوايي که در دهه هاي 1330، 1340 و 1370 خورشيدي برداشت شده بود، نشان داد شهر ارجان بخشي از مجموعه بزرگتري است که دربرگيرنده يک منطقه از دوره تاريخي در دو کرانه رود مارون به نام هاي "بديل" و "بکان" است.

به گفته وي بخش‌هايي از محوطه « بديل » امروزه با ايجاد يک پادگان نظامي تخريب‌ شده و قسمت زيادي از محوطه بکان نيز توسط کارخانه سيمان نابود شده و بقيه اين محوطه نيز با احداث فاز دوم کارخانه سيمان نابود مي‌شود.

عطايي افزود:اين سه محوطه بزرگ يعني محوطه بديل، محوطه بکان و شهر تاريخي - اسلامي ارجان هر سه ارتباط نزديکي با هم داشته و هر سه نيز در دوره ساساني ساخته شده‌اند. بنابراين، تعيين عرصه هر يک از آنها بدون ديگري کاري عبث بوده و از ديدگاه علمي و کارشناسي محل اشکال است.

اين باستان‌شناس با نشان دادن تصاوير ماهواره‌اي نشان داد ده‌ها رشته قنات تاريخي در بالا دست اين محوطه‌ها ايجاد شده است. اوافزود:اين قنات‌ها سه گروه هستند که هر گروه به يکي از اين سه شهر منتهي شده است.

وي گفت:در جريان اين برنامه مطالعاتي، مسير قنات‌هايي که ناصر خسرو قبادياني هنگام توصيف شهر ارجان از آنها ياد کرده، شناسايي و در حريم جاي داده شده است.

عطايي ادامه داد: براي تعيين حريم محوطه‌هاي باستاني ضروري است شرايط امروز در نظر گرفته شود و با توجه به موازين بين‌المللي و رجوع مستقيم به مدارک ملموس تعيين حريم صورت گيرد. هم‌چنين توجه به متون کهن و جغرافياي تاريخي نيز بسيار حايز اهميت است.

محمدتقي عطايي از تأخير در تصويب عرصه شهر ارجان در سازمان ميراث فرهنگي خوزستان گلايه کرد و گفت: گزارش و نقشه تعيين عرصه و حريم اين شهر بيش از يک سال است که معطل مانده و به تصويب نرسيده است و در اين مدت متاسفانه شرکت نفت با استقرار در منطقه خسارت‌هايي را به قنات‌ها و محوطه ارجان وارد آورده است.

شهرام زارع نيز در ‌ادامه همايش شهر تاريخي- اسلامي "ارجان"، گزارشي از فصل يکم فعاليت‌هاي خود در دشت بهبهان ارائه نمود . سرپرست بررسي دشت بهبهان با بيان اين‌که در اين بررسي 70 اثر و محوطه يافته شد و در فهرست آثار ملي به ثبت رسيد، تعداد آثار ثبت شده خوزستان را که 700 اثر است، بسيار کم دانست و خواستار توجه جدي تر مديريت ميراث فرهنگي اين استان به آثار و محوطه هاي تاريخي شد.  

اين باستان شناس همچنين به بررسي استقرارهاي دشت خوزستان پرداخت و تعداد محوطه‌هاي استقرار را بر اساس دوره‌هاي تاريخي مرتبط برشمرد: دوره‌ پيش از تاريخ با 15 محوطه، دوره‌ تاريخي با 13 استقرار، دوره‌ هخامنشي با 5 استقرار، 10 استقرار در دوره اشکاني و از دوره اسلامي با 35 استقرار .

سرپرست بررسي دشت بهبهان همچنين افزود: درصد تخريب محوطه‌هاي دشت بهبهان در سالهاي اخير بسيار بالا رفته است. حال آن‌که با توجه به غناي طبيعي و تاريخي، اين منطقه از قابليت توريستي- باستاني زيادي برخوردار است.

شهرام زارع در پايان بر لزوم سامان‌مند شده هر چه سريع تر فعاليت‌هاي شرکت نفت و کارخانه سيمان بهبهان تاکيد کرد.  

مختاران، رئيس انجمن دوستداران ميراث فرهنگي خوزستان در ادامه اين همايش به ارائه‌ گزارشي از محوطه‌ باستاني ارجان و تخريب‌هاي گسترده آن پرداخت. وي با بيان پيشينه تاريخي ارجان گفت: بر اساس سکه­هاي ساساني يافت شده نام اين شهر "ارگان" بوده است.

مختاران با نشان دادن تصاويري از تخريب‌هاي شرکت نفت، انفجارها و لرزه نگاري‌هاي انجام شده را براي اين محوطه زيان بار دانست و گفت قنات‌هاي زيادي در خلال آن تخريب شده و محوطه‌هاي باستاني آسيب جدي ديده‌اند.

اين فرهنگي بهبهاني با نشان دادن تصاويري از تپه هاي دشت بهبهان گفت که سازمان ميراث فرهنگي استان خوزستان بسيار ضعيف عمل کرده است.

 به گفته مختاران تپه هاي موشکي، دوتلون سالارآباد، دوتلون ارجان، تل قماربازان، تل شلمبوزار، تل باغي، تل کردستان و ده ها تپه ديگر توسط کشاورزان تسطيح و نابود شده و مدارک آن موجود است و در صورت نياز همه آنها را منتشر خواهد کرد.وي همچنين خواستار از سرگيري فعاليت‌هاي باستان‌شناسي و توجه جدي به ثبت تمام تپه‌هاي دشت بهبهان شد.

 در پايان ، بيانيه‌ همايش شهر تاريخي- اسلامي "ارجان" (بهبهان) در سه ماده خوانده شد :

1. همايش، خواستار توجه و پيگيري سريع سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري استان خوزستان براي تصويب "عرصه و حريم مجموعه تاريخي-اسلامي ارجان" است تا از تخريب‌ها و آسيب‌هاي ناشي از فعاليت‌هاي "کارخانه سيمان بهبهان" و "شرکت مناطق نفت‌خيز جنوب" جلوگيري به عمل آيد.

2. همايش، خواستار توجه جدي سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري کشور و همه مراکز و نهادهاي دولتي به مقوله ميراث فرهنگي و طبيعي دشت بهبهان است.

3. همايش خواهان توجه جدي سازمان ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري به باستان‌شناسي دوره ايلام است و قوياً تاکيد مي‌کند برنامه‌هاي نظام‌مند، منسجم و بلندمدت براي اين منظور تعريف و اجرا شود.

سلسه نشست­هاي باستان شناسي خوزستان(1)

سلسه نشست­هاي باستان شناسي خوزستان(1)

 ديده‌بان يادگارهاي فرهنگي و طبيعي ايران با همکاري انجمن عيلام شناسي ايران و موسسه فرهنگي – پژوهشي خجند برگزار مي‌کند.

همايش شهر تاريخي- اسلامي "ارجان" (بهبهان)

 زمان: يک­شنبه، 20 امرداد 1387، ساعت 13

مکان: فرهنگسراي ورشو، خيابان شهيد نجات الهي(ويلا)، نبش خيابان ورشو

 سخنرانان

کاوش در آرامگاه کيدين هوتران:1361 / احسان يغمايي

تکمله اي برکاوش­هاي مقبره کيدين هوتران،1368 / ميرعابدين کابلي

پروژه باستان شناسي دشت بهبهان: پيشينه، پرسش­ها و اهداف / کاميار عبدي

تعيين حريم شهر تاريخي – اسلامي ارجان بهبهان / محمد تقي عطايي

بررسي­هاي باستان­شناسي در دشت بهبهان: فصل يکم / شهرام زارع

گزارشي از آسيب­ها و تخريب­هاي ميراث فرهنگي در دشت بهبهان / مختاران.